OG Hücrelerde Yapılması Gereken Test ve Bakımlar Nelerdir?

OG hücreler, orta gerilim elektrik enerjisinin güvenli şekilde anahtarlanması, korunması, ölçülmesi ve dağıtılması için kullanılan kritik şalt ekipmanlarıdır. Bu nedenle OG hücrelerde yapılması gereken test ve bakımlar yalnızca hücre kapağını açıp gözle bakmaktan ibaret değildir. Asıl amaç, kesici, ayırıcı, toprak ayırıcısı, bara sistemi, kablo başlıkları, akım trafoları, gerilim trafoları, koruma röleleri ve yardımcı devrelerin birlikte güvenli çalıştığını doğrulamaktır. Çünkü OG hücrede oluşan küçük bir bağlantı gevşekliği, izolasyon zayıflığı veya mekanik arıza zamanla ciddi kesinti ve güvenlik riskine dönüşebilir.

Bakımın ilk adımı her zaman güvenliktir. OG hücre üzerinde çalışma yapılmadan önce hücre enerjisiz hale getirilmeli, ilgili besleme noktaları güvenli şekilde ayrılmalı, gerilim yokluğu uygun yöntemle doğrulanmalı ve gerekli topraklama işlemleri yapılmalıdır. Orta gerilim seviyesinde yapılacak her müdahale, doğru manevra sırası ve kilitleme prosedürü ile yürütülmelidir. Hücre bakımı sırasında yanlış sıra ile yapılan bir ayırıcı veya toprak ayırıcısı manevrası ciddi personel ve ekipman riski oluşturabilir.

Görsel kontrol OG hücre bakımının temelidir. Hücre gövdesi, kapaklar, kilitler, gözlem pencereleri, bara bölmesi, kablo bölmesi, kesici bölmesi, röle bölmesi ve terminal bağlantıları dikkatle incelenmelidir. Pas, korozyon, nem izi, toz birikimi, yanık kokusu, kararma, gevşek parça, çatlak izolatör, deforme kablo başlığı veya gevşemiş bağlantı gibi belirtiler ciddiye alınmalıdır. OG hücre arızalarının önemli bölümü ilk işaretlerini görsel kontrolde verir.

Hücre içi temizlik düzenli olarak yapılmalıdır. Toz, nem, metal talaşı, böcek kalıntısı veya yabancı madde izolasyon güvenliğini zayıflatabilir. Özellikle kablo başlığı çevresi, izolatör yüzeyleri, terminal bölgeleri ve bara bağlantı noktaları temiz ve kuru tutulmalıdır. Temizlik sırasında uygun yalıtkan malzeme ve doğru yöntem kullanılmalı, rastgele kimyasal veya basınçlı uygulamalarla ekipmana zarar verilmemelidir. Temiz olmayan bir OG hücrede yüzeysel kaçak ve kısmi deşarj riski artabilir.

Mekanik manevra kontrolü bakımın en önemli bölümlerinden biridir. Kesici, ayırıcı, yük ayırıcı ve toprak ayırıcısı açık-kapalı konumlarda doğru çalışmalıdır. Mekanizma sertleşmesi, yay kurma problemi, mekanik takılma, eksik manevra, konum göstergesi uyumsuzluğu veya alışılmadık ses varsa detaylı inceleme gerekir. OG hücrede mekanik kısım sağlıklı değilse elektriksel koruma sistemi doğru çalışsa bile arıza anında beklenen açma veya kapama gerçekleşmeyebilir.

Interlock sistemi mutlaka test edilmelidir. OG hücrelerde kesici, ayırıcı, toprak ayırıcısı ve kapı kilitleri arasında güvenli manevra sırası sağlayan kilitleme düzeni bulunur. Bu sistemin amacı, enerjili bölüme yanlışlıkla erişimi ve hatalı manevrayı önlemektir. Bakım sırasında kapı interlockları, toprak ayırıcısı kilitleri, kesici konum şartları ve mekanik-elektriksel kilitlemeler doğrulanmalıdır. Interlock sistemi devre dışı bırakılmış veya hatalı çalışan bir hücre güvenli kabul edilemez.

Kesicili OG hücrelerde kesici testleri ayrıca yapılmalıdır. Kesicinin açma ve kapama süreleri, yay kurma mekanizması, motor beslemesi, açtırma bobini, kapama bobini, yardımcı kontakları ve mekanik çalışma sayacı kontrol edilmelidir. Uygun test cihazlarıyla zamanlama ölçümü yapılabilir. Açma-kapama süresinde anormal sapma, fazlar arası zaman farkı veya bobin akımında farklılık varsa kesicinin mekanik veya elektriksel durumu ayrıntılı değerlendirilmelidir.

Kontak geçiş direnci ölçümü, kesici ve bazı ana akım yolları için önemli bir testtir. Ana kontaklarda veya bağlantı noktalarında oluşan temas direnci artışı, yük altında ısınmaya ve ileride ciddi arızaya neden olabilir. Kontak geçiş direnci düşük ve fazlar arasında dengeli olmalıdır. Bir fazda diğerlerine göre belirgin yüksek değer görülmesi, gevşek bağlantı, kirlenmiş kontak, aşınma veya mekanik temas problemi gösterebilir. Bu test, termal arızaları daha oluşmadan yakalamaya yardımcı olur.

İzolasyon direnci ölçümü OG hücre bakımında sık kullanılan temel testlerden biridir. Hücrenin bara, kablo, kesici ve diğer yalıtımlı bölümlerinde faz-faz ve faz-toprak izolasyon durumu kontrol edilebilir. Düşük izolasyon değeri, nem, kirlenme, yüzeysel kaçak, hasarlı izolatör veya kablo başlığı sorunu hakkında uyarı verebilir. Ancak izolasyon ölçümü tek başına kesin karar için yeterli olmayabilir; sonuçlar geçmiş değerler, ortam koşulları ve görsel bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.

Kablo başlıkları özel dikkat ister. OG kablo başlıklarında yüzey çatlağı, iz, kararma, yağ veya nem belirtisi, ekran bağlantı hatası, gevşek bağlantı ve uygunsuz montaj bulguları incelenmelidir. Hatalı kablo başlığı zamanla kısmi deşarj, ısınma ve izolasyon arızasına yol açabilir. Kablo bölmesinde faz açıklıkları, kablo destekleri, ekran topraklamaları ve başlık stres kontrol bölgeleri dikkatle kontrol edilmelidir. OG hücre arızalarının önemli bir kısmı kablo bağlantı bölgesinden başlayabilir.

Bara bağlantıları ve izolatörler bakım sırasında ayrıntılı incelenmelidir. Bara cıvatalarında gevşeme, izolatörlerde çatlak, kirlenme, yüzey izleri veya renk değişimi varsa bu durum arıza öncesi belirti olabilir. Bara bölmesinde yabancı madde bulunmamalı, bağlantı noktaları sıkılık açısından kontrol edilmeli ve gerekiyorsa tork kontrolü yapılmalıdır. Bara sistemi OG hücrelerin ana enerji yolu olduğu için burada oluşacak problem tüm hücre grubunu etkileyebilir.

Akım trafosu ve gerilim trafosu devreleri de kontrol edilmelidir. CT oranı, polaritesi, sekonder bağlantı sürekliliği, kısa devreleme terminalleri, topraklama noktası ve koruma-ölçü çekirdeği ayrımı doğrulanmalıdır. VT tarafında sigortalar, sekonder bağlantılar, faz sırası, açık üçgen devre varsa bağlantı düzeni ve ölçü-koruma beslemeleri incelenmelidir. CT veya VT devresindeki hata, koruma rölesinin yanlış ölçmesine ve hatalı açma ya da açmama durumlarına neden olabilir.

Koruma rölesi testleri OG hücre bakımının vazgeçilmez parçasıdır. Aşırı akım, toprak hata, yönlü koruma, gerilim veya ilgili diğer fonksiyonlar sekonder enjeksiyon testiyle doğrulanmalıdır. Rölenin pickup değerleri, zaman eğrisi, binary girişleri, trip çıkışları ve alarm kontakları kontrol edilmelidir. Röle ekranında değer görülmesi yeterli değildir; rölenin gerçek arıza senaryosunda doğru çıkıştan kesiciye açma komutu verdiği test edilmelidir.

Trip devresi ve kumanda devresi ayrıca test edilmelidir. Kesici açma bobini, kapama bobini, yay kurma motoru, kumanda anahtarı, local-remote seçimi, yardımcı röleler, DC besleme ve sigortalar kontrol edilmelidir. Koruma rölesi doğru çalışsa bile trip devresi arızalıysa kesici açmayabilir. Bu nedenle OG hücre bakımında koruma rölesi testi ile trip devresi testi birlikte yapılmalıdır. Gerçek güvenlik, rölenin kararının kesiciye ulaşmasıyla sağlanır.

Termal kamera kontrolü OG hücrelerde çok değerli bir bakım yöntemidir. Yük altında yapılan termal incelemede kablo başlıkları, bara bağlantıları, kesici bağlantıları, sigorta yuvaları, ayırıcı kontak bölgeleri ve pano bağlantı noktaları izlenebilir. Fazlar arasında belirgin sıcaklık farkı, gevşek bağlantı veya temas direnci artışına işaret edebilir. Termal kontrol, özellikle gözle fark edilmeyen ısınma problemlerini erken dönemde yakalamak için güçlü bir yöntemdir.

Kısmi deşarj kontrolü, özellikle kritik OG hücrelerde ve yaşlı sistemlerde önemli hale gelir. İzolatör yüzeyleri, kablo başlıkları, bara bölmeleri ve hücre içi yalıtım sistemlerinde kısmi deşarj belirtisi varsa bu durum ileride izolasyon delinmesine dönüşebilir. Kısmi deşarj her zaman gözle görülmez; bazen ses, koku, yüzey izi veya özel ölçüm yöntemleriyle fark edilir. Bu nedenle kritik tesislerde OG hücre izolasyon sağlığı daha ileri teşhis yöntemleriyle de değerlendirilebilir.

Sigortalı ve yük ayırıcılı hücrelerde sigorta ve ayırıcı mekanizması ayrıca incelenmelidir. Sigorta yuvaları, sigorta tutucuları, vurucu pim mekanizması, yük ayırıcı kontakları ve mekanik bağlantılar kontrol edilmelidir. Sigorta değişimi yapılmışsa doğru tip, doğru anma değeri ve doğru montaj mutlaka doğrulanmalıdır. Yanlış sigorta seçimi veya hatalı yerleşim trafo korumasında ciddi sorun oluşturabilir.

RMU ve gaz izoleli hücrelerde hücre tipine uygun ek kontroller yapılmalıdır. Gaz basıncı göstergesi, alarm kontakları, mekanik göstergeler, manevra kolu mekanizması, kablo bölmesi, topraklama düzeni ve kaçak belirtisi incelenmelidir. Gaz izoleli sistemlerde rastgele müdahale yapılmamalı, üretici prosedürlerine uygun hareket edilmelidir. Bu tip hücrelerde dışarıdan basit görünen bir problem, iç yapıda daha kritik bir duruma işaret edebilir.

Bakım sonunda tüm sonuçlar kayıt altına alınmalıdır. İzolasyon değerleri, kontak geçiş dirençleri, kesici açma-kapama süreleri, röle test sonuçları, termal kamera bulguları, kablo başlığı gözlemleri, mekanik manevra durumu ve yapılan ayarlar raporlanmalıdır. Eski ölçümlerle karşılaştırma yapılırsa bozulma eğilimi daha erken fark edilir. OG hücre bakımında en sağlıklı yaklaşım tek seferlik kontrol değil, düzenli kayıt ve trend takibidir.

Özetle OG hücrelerde yapılması gereken test ve bakımlar; güvenli çalışma hazırlığı, görsel kontrol, temizlik, mekanik manevra testi, interlock doğrulaması, kesici zamanlama testi, kontak geçiş direnci ölçümü, izolasyon direnci ölçümü, kablo başlığı ve bara kontrolü, CT-VT devre kontrolü, koruma rölesi sekonder enjeksiyon testi, trip devresi doğrulaması, termal kamera incelemesi ve gerekli durumlarda kısmi deşarj değerlendirmesinden oluşur. Bu işlemler düzenli yapılırsa OG hücrelerin güvenli çalışması, arıza riskinin azaltılması ve tesisin enerji sürekliliğinin korunması mümkün olur.