Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu Zorunlu mu?

Yüksek gerilim tesislerinde teknik konulardan sorumlu elektrik mühendisi bulunması gerekir. Ancak bu gereklilik, her işletmenin mutlaka dışarıdan bir firmayla hizmet sözleşmesi yapacağı anlamına gelmez. İşletmede gerekli belgeye sahip, mevzuattaki çalışma koşullarını sağlayan mühendisin bulunması ile dışarıdan SMM hizmeti alınması farklı durumlardır. Bu yazı, tesisin hangi kapsamda değerlendirileceğini ve bu ayrımı açıklar.

YG İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği ve Yasal Dayanak

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nin 60. maddesi, yüksek gerilim tesislerindeki teknik sorumluluğu düzenler. EMO Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği ise kapsamı, belge koşullarını ve tarafların yükümlülüklerini ayrıntılandırır. İhtiyaç değerlendirmesi bu düzenlemelerle birlikte tesisin gerçek elektrik altyapısına dayanmalıdır.

1 kV sınırı hangi tesisleri kapsar?

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nin 4. maddesinde yüksek gerilim, fazlar arasındaki etkin değeri 1.000 V'un üstünde olan gerilim olarak tanımlanır. Burada 'üstünde' ifadesi önemlidir; sınır 1 kV ve üzeri şeklinde yazılmamalıdır. Trafo etiketindeki kVA ise güç bilgisidir. Örneğin 1.600 kVA değerinden tek başına işletme sorumluluğu gerekip gerekmediği sonucuna varılmaz.

Kendi trafo merkezi veya OG/YG tesisi bulunan fabrika, hastane, alışveriş merkezi ve enerji tesislerinde gerilim seviyesi, enerji alınan nokta ve sorumluluk sınırı incelenir. Yalnızca dağıtım şebekesinden alçak gerilim alan bir işletme, sırf büyük veya sanayi kuruluşu olduğu için YG tesisi sayılmaz. Komşu tesisle aynı bölgede bulunmak da aynı elektrik altyapısına sahip olmak anlamına gelmez.

Trafo işletme sorumluluğu zorunlu mu?

Tesisin 1 kV üzeri OG/YG bölümünün işletilmesi söz konusuysa, teknik sorumluluk ve yetkilendirme koşulları değerlendirilir. “Trafo işletme sorumluluğu zorunlu mu?” sorusunun yanıtı yalnızca trafo gücüne veya şirket büyüklüğüne bağlı değildir. Enerji alınan nokta, mülkiyet ve sözleşme sınırları ile tesisin işletme durumu görülmelidir. Gerekli koşulları sağlayan çalışan mühendis ile dışarıdan alınan SMM hizmeti, aynı zorunluluğu yerine getirmenin farklı düzenlenmiş yollarıdır.

İşletmede çalışan mühendis mi, dışarıdan SMM hizmeti mi?

EMO yönetmeliğinin 6. maddesi, YGTİS belgesi bulunan ve işletmede tam gün, tam yıl çalışan mühendisin sorumluluğu üstlenmesini esas alır. Yeterli veya gerekli niteliklere sahip mühendis bulunmadığında dışarıdan hizmet; ilgili Elektrik 1 kV üstü ve 1 kV altı tesisler SMM belgesi ile YGTİS belgesine sahip mühendis tarafından, EMO onaylı sözleşmeyle üstlenilebilir. Dolayısıyla çalışan mühendis ile serbest müşavir mühendis için koşullar aynı değildir.

YGTİS yetkilendirmeyi, SMM belgesi ise serbest mühendislik hizmetine ilişkin koşulu ifade eder; biri diğerinin yerine geçmez. Diploma unvanı, çalışma biçimi ve güncel belge kapsamı birlikte kontrol edilmelidir. Elektrik-elektronik mühendisliği mezunları için de ilgili eğitim ve belge koşulları değerlendirilir. Kontrol adımlarını YGTİS belgesi ve işletme sorumlusu sorgulama yazısında bulabilirsiniz.

Özel durumlarda hangi bilgiler değerlendirilir?

Ortak kullanılan trafo merkezi, birden fazla abonelik, mühendis ortağın kendi tesisi ve farklı illerdeki tesisler için tek bir genel cevap yeterli değildir. Enerji alınan nokta, mülkiyet ve kullanım sınırları, abonelik, mühendisin çalışma biçimi ve ilgili oda süreçleri belgeleriyle incelenmelidir. EMO yönetmeliğinin 6. ve 7. maddelerindeki özel koşullar, değerlendirme yapılmadan bir 'muafiyet' iddiasına dönüştürülmemelidir.

Kısa süreli enerji kesintisi veya üretimin durması da tek başına sorumluluğun sona erdiğini göstermez. Tesisin işletme durumu ve gerekli bildirimler ayrı değerlendirilir. Sorumlu mühendisin ayrılması gibi durumlarda ise işletmenin faaliyeti sürüyorsa yeni sorumlunun belirlenmesi ve ilgili bildirimlerin yapılması gerekir; bu süreç yönetmeliğin 11. maddesinde düzenlenir.

Periyodik kontrol ve işverenin yükümlülükleri

Periyodik kontrol raporu, işletme sorumlusunun görevlendirilmesinin yerine geçmez. Bir ölçüm veya kontrol raporu belirli tarihteki teknik bulguyu gösterirken işletme sorumluluğu, tanımlı tesisin işletilmesiyle ilgili devam eden mühendislik görevlerini kapsar. Bakım, ölçüm ve gerekli kontroller birbirinin yerine sayılmadan kendi kapsamlarında planlanmalıdır.

İşverenin yükümlülükleri de mühendis görevlendirilince ortadan kalkmaz. Yönetmeliğin 8. maddesi; gerekli bakım ve onarımın yaptırılması, güvenlik malzemelerinin sağlanması ve talimatların dikkate alınması gibi sorumlulukları işverene yükler. Bu nedenle uygunluk yalnızca bir belgenin dosyaya konulmasıyla değerlendirilemez; bildirilen eksiklerin giderilmesi ve kayıtların izlenmesi gerekir.

İşletme sorumlusu bulundurmama cezası nasıl değerlendirilir?

Yüksek gerilim işletme sorumlusu bulundurmama cezası için her tesise uygulanacak tek bir para tutarı vermek doğru değildir. Bu yazıda dayanak gösterilen işletme sorumluluğu yönetmeliği, bu başlık altında sabit bir idari para cezası tablosu yayımlamaz. Somut eksiklik, uygulanacak mevzuat ve yetkili idarenin işlemi görülmeden ceza tutarı veya otomatik enerji kesintisi sonucu çıkarılamaz. Bir bildirim alındığında belirtilen madde, muhatap, giderim süresi ve tesisin güncel görevlendirme kayıtları birlikte incelenmelidir. Para cezası tutarının burada verilmemesi, mühendis görevlendirme ve güvenli işletme yükümlülüklerinin isteğe bağlı olduğu anlamına gelmez.

Dışarıdan destek gereken bir tesis için YG işletme sorumluluğu hizmeti sayfasında kapsamı ve başvuru bilgilerini inceleyebilirsiniz. Mevzuat koşulları ile satın alınacak hizmetin içeriğini ayrı değerlendirmek, doğru görevlendirme ve sözleşme için başlangıç noktasıdır.