Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu Hizmeti

Yüksek gerilim işletme sorumluluğu, tesisin belirlenen elektriksel sınırlar içinde güvenle işletilmesi için yetkili mühendisin yürüttüğü teknik takip ve koordinasyon hizmetidir. Enerjinin hangi noktadan alındığı, hangi ekipmanların işletmeye ait olduğu ve manevra yetkisi birlikte değerlendirilir. EMO Yönetmeliği Madde 5, işletme sınırını 1 kV üzerindeki enerji alınan noktadan alçak gerilim ana şalterine kadar tanımlar; ana şalteri bu sınırın dışında bırakır. YGTİS belgesi, yüksek gerilim tesislerinde işletme sorumluluğuyla ilgili yetkilendirme belgesidir. İşletme sorumlusu, tesisin mevcut durumunu inceler; güvenlik önlemleri, manevra talimatları, bakım gereksinimleri ve kayıtların takibi için işletmeyle çalışır. Buradaki amaç yalnızca dosyada bir mühendis adı bulundurmak değil, teknik eksikleri ve bunlar için yapılacak işleri görünür tutmaktır.

Bir işletmenin trafo sorumlusu araması, yalnızca transformatör bakımını değil, OG/YG tesisinin teknik işletme sorumluluğunu üstlenecek mühendisi aradığı anlamına gelebilir. OG veya orta gerilim işletme sorumluluğu da 1 kV üzerindeki ilgili tesislerde aynı çerçevede değerlendirilir. Belirleyici olan kullanılan ad değil; enerji giriş noktası, ekipmanlar ve sözleşmede tanımlanan sınırdır. Kavramların ayrımını yüksek gerilim işletme sorumluluğu nedir rehberinde açıklıyoruz.

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği Madde 60, yüksek gerilimli kuvvetli akım tesislerinde teknik konulardan sorumlu elektrik mühendisi bulunmasını zorunlu tutar. Aynı yönetmeliğin gerilim tanımında 1.000 voltun üstü yüksek gerilimdir. Bu nedenle değerlendirme, işletmenin yalnız sektörüne veya çalışan sayısına bakılarak yapılamaz.

Trafo gücü kVA, gerilim ise volt veya kV ile ifade edilir. “1600 kVA üzerindeki her tesiste gerekir” gibi bir güç eşiği kullanmıyoruz. Tek hat şeması, bağlantı noktası ve tesis sahipliği üzerinden kapsamı değerlendiriyoruz. Zorunluluk koşulları ve özel durumlar için hangi tesislerde işletme sorumlusu gerektiğini açıklayan mevzuat rehberini inceleyebilirsiniz.

Görevler, EMO İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği Madde 7 ve tesise ait sözleşme kapsamında yürütülür. Mühendisin düzenli takibi; işletme yönetimi, bakım ekibi ve gerektiğinde enerji sağlayan kuruluş arasındaki teknik koordinasyonu sağlar. Başlıca çalışma alanları şunlardır:

Mühendis görevlendirmek, tesis sahibinin görevlerini ortadan kaldırmaz. Gerekli bakım ve onarımları yaptırmak, güvenlik malzemelerini sağlamak, mühendise görevine uygun yetki vermek ve bildirilen önlemleri uygulamak işletmenin sorumluluğunda devam eder. Bakım veya test ihtiyacının raporlanması, o uygulamanın yapılmış olduğu anlamına gelmez.

YGTİS belgesi, ilgili işletme sorumluluğu yetkisini; SMM belgesi ise serbest müşavir mühendislik hizmetinin mesleki kapsamını gösterir. İşletmede tam gün ve tam yıl çalışan belgeli mühendisle, dışarıdan hizmet veren mühendisin koşulları aynı değildir. Dışarıdan üstlenilen hizmette uygun Elektrik 1 kV Üstü ve 1 kV Altı Tesisler SMM belgesi, YGTİS belgesi ve EMO onaylı sözleşme kontrol edilir.

Elektrik-elektronik mühendislerinde yalnız diploma unvanına bakılması yeterli değildir; EMO’nun ilgili öğrenim, ders ve yetkilendirme koşulları doğrulanmalıdır. SMM Yönetmeliği bu belge kapsamının dayanaklarından biridir. EKAT eğitimi veya ustalık belgesi, mühendislik ve YGTİS yetkisinin yerine kullanılamaz.

Hizmet alırken sorumlu mühendisin adı, EMO sicili, belgenin güncelliği ve sözleşmenin hangi tesis sınırını kapsadığı birlikte incelenmelidir. Yayınlanan yetki belgesi örneklerini görebilir; eğitim, belge yenileme ve resmi sorgulama adımları için YGTİS belgesi ve yetki doğrulama rehberini inceleyebilirsiniz. Sitedeki bir belge görseli tek başına güncel geçerlilik kontrolü değildir.

YG işletme sorumluluğu hizmet sözleşmesinde taraflar, sorumlu mühendis, enerji alınan nokta ve işletme sınırı; ziyaret, raporlama, iletişim ve ödeme düzeni ile dahil ve harici işler netleştirilir. Dışarıdan SMM hizmetinde EMO onay süreci ayrıca yürütülür. Sorumlu değişikliğinde enerji sağlayan kuruluş ve EMO bildirimleri takip edilir. Bir sözleşme örneğini doldurmak tek başına hizmetin başladığını veya mühendisin yetkisinin doğrulandığını göstermez; tesis bilgileri, belge kapsamı ve başlangıç işlemleri birlikte kontrol edilir.

Pow-Sys ile çalışırken önce tesisin mevcut durumunu ve hizmetin üstlenilmesine ilişkin yetki koşullarını değerlendiririz. Teklifte; ilk saha incelemesi, düzenli saha kontrolleri, işletme güvenliğinin takibi, manevra ve bakım/servis koordinasyonu, teknik eksiklerin raporlanması ve doküman takibi için kapsamı yazılı olarak belirleriz.

Mevcut tek hat şeması, trafo ve OG hücre bilgileri, bakım kayıtları ile açık teknik eksikler birlikte ele alınır. Örneğin sahadaki ekipman ile şema farklıysa bu fark kaydedilir; gerekiyorsa revizyon işi ayrıca tanımlanır. Bakım gerektiren bir bulgu için yapılacak işlem ve takip sorumlusu işletme yetkilisiyle netleştirilir. Böylece durum tespiti ile fiilen tamamlanan iş birbirinden ayrılır.

Trafo testleri, bakım uygulamaları, periyodik kontrol, ekipman temini veya proje revizyonu otomatik olarak aynı bedelin içinde sayılmaz. İhtiyaç duyulan ek işler ve teslim edilecek kayıtlar teklif sırasında açıklanır. Kompanzasyon ve enerji tüketimi takibi de özel sözleşme yoksa bu sorumluluğun dışındadır.

Hizmetin coğrafi uygunluğu tesisin bulunduğu il için değerlendirilir. EMO düzenlemesinde il sınırı esas alınır; komşu il ve çok illi sözleşmelerde ilgili şube onayı ve yerel yetkili mühendis koşulları bulunur. Bursa’daki tesisler için yerel saha hizmeti ve ziyaret planı ayrı sayfamızda açıklanır.

Bu üç çalışma aynı tesiste birlikte gerekebilir, ancak amaçları ve çıktıları farklıdır. Teklifleri karşılaştırırken yalnız “trafo hizmeti” ifadesine bakmayın; hangi sorumluluğun üstlenildiğini, ekipmana hangi işlemin uygulanacağını ve hangi raporun teslim edileceğini ayrı değerlendirin.

Elektrik periyodik kontrol ve muayene hizmetinin kapsamını ayrı inceleyebilirsiniz. İşletme sorumluluğu durum raporu, bakım kaydı ve periyodik kontrol raporu birbirinin yerine kullanılmaz; ayrıca alınacak uygulama veya kontrol hizmeti sözleşmede açıkça belirtilir.

Ücret tesis özelinde belirlenir; sabit bir fiyat veya bütün işletmelere uyan paket bedeli vermiyoruz. Tesisin ili ve ilçesi, trafo sayısı ve gücü, OG hücre sayısı, tesis büyüklüğü, işletme düzeni ve saha koşulları değerlendirilir. Ziyaret gereksinimi, teknik riskler, mevcut dokümantasyon ve ayrıca istenen işler de teklif kapsamını etkiler. Güncel EMO asgari ücret tarifesi ilgili mesleki çerçeve içinde dikkate alınır.

Net teklif hazırlayabilmemiz için şu bilgileri paylaşın: tesis ili/ilçesi, trafo sayısı ve kVA gücü, OG hücre sayısı, tesis tipi ve mevcut durum. Mevcut durum; yeni hizmet başlangıcı, sorumlu değişikliği, eksik sözleşme veya devam eden teknik sorun olabilir. Tarife ile teklifin nasıl karşılaştırılacağını yüksek gerilim işletme sorumluluğu ücreti rehberinde açıklıyoruz; eğitim veya belge başvuru ücreti, tesise sunulan mühendislik hizmetinin bedeliyle aynı kalem değildir.

Varsa tek hat şeması, mevcut sözleşme ve son bakım/test kayıtları değerlendirmeyi kolaylaştırır. Çalışma saatleri, üretimin durdurulamayacağı zamanlar ve kesinti kısıtlarını da belirtin. Belgelerin tamamı elinizde değilse bildiğiniz bilgilerle başlayabilirsiniz; eksik kayıtlar ilk görüşmede belirlenir. Teklif talebinizi iletin; dahil işler, ek hizmetler ve takip düzeni birlikte netleşsin.

Çalışan tesiste kesinti gerektiren uygulamalar işletmenin üretim düzeni ve güvenli çalışma koşullarıyla birlikte planlanır. İlk görüşme, bütün teknik eksiklerin giderildiği veya tesisin uygunluğunun onaylandığı anlamına gelmez; bu kararlar saha bulguları ve yapılan işler üzerinden verilir.

Saha kayıtlarında ekipman bilgisi ve gözlem; önerilen işlem, sorumlu taraf ve takip tarihiyle eşleştirilir. İşletmeye sunulan çıktı; tesis durumunu, açık teknik eksikleri ve bunların takibini anlaşılır hale getirmelidir.

EMO Yönetmeliği Madde 7(l) uyarınca SMM tarafından üstlenilen hizmette tesis en az ayda bir denetlenir. Rapor gerektiğinde veya en fazla dört ayda bir düzenlenir. Saha ziyareti ile raporlama periyodu aynı değildir; kurum veya sözleşmenin daha sık takip gerektiren koşulları ayrıca dikkate alınır.

İlk görüşme öncesinde boş YG kontrol formunu kullanarak tesis ve doküman bilgilerini toparlayabilirsiniz. Kontrol kaydında tarih, tesis ve ekipman kimliği, gözlem, bildirilen eksiklik, önerilen işlem ve takip durumu açık olmalıdır. Hazırlık için teknik rapor şablonunu ve aksiyon takip tablosunu örnek kayıt düzeni olarak sunuyoruz. Bunlar müşteri verisi içermeyen boş hazırlık örnekleridir; sahada yapılmış kontrol, ölçüm sonucu veya EMO onaylı resmi form değildir. Sözleşme ve bildirim işlemlerinde gereken güncel resmi form ilgili EMO biriminden teyit edilir.