Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu Nedir?

Yüksek gerilim işletme sorumluluğu, bir OG/YG tesisinin işletilmesinde güvenlik önlemlerinin, manevraların, bakım ihtiyaçlarının ve teknik bildirimlerin yetkili mühendis tarafından takip edilmesidir. Yalnızca bir sözleşmede mühendis adı bulunması veya yılda bir bakım yapılması değildir. Tesisin elektriksel sınırı, sorumlu kişinin yetkisi ve işletmeyle yürütülecek çalışma düzeni birlikte tanımlanır.

YG tesislerinde işletme sorumluluğu nedir?

İşletme sorumluluğu, tesis işletilirken teknik konularda kimin görev üstlendiğini ve bu görevin hangi sınırlar içinde yürütüldüğünü belirler. Mevcut eksiklerin görülmesi, gerekli önlemlerin bildirilmesi, bakımın planlanması ve manevra düzeninin oluşturulması birbirini tamamlayan işlerdir. Bu nedenle sorumluluk, yalnızca arıza olduğunda çağrılan bir servis hizmeti olarak değerlendirilmez.

EMO İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği Madde 5, kavramı güvenlik önlemleri, arızaya müdahaleye nezaret, manevra, raporlama ve gerekli test ve bakımların yaptırılması üzerinden tanımlar. Bu tanımda bir işi yaptırmak veya koordine etmek ile ölçümü ya da onarımı fiilen yapmak aynı anlama gelmez.

Trafo işletme sorumluluğu nedir?

Trafo işletme sorumluluğu, kendi trafo merkezi bulunan işletmelerin bu teknik hizmet için kullandığı yaygın addır. Ancak kapsam çoğu tesiste yalnızca transformatör gövdesi değildir. Enerji alınan nokta, OG hücreleri, koruma ve manevra düzeni ile ilgili bağlantılar da elektriksel işletme sınırına göre ele alınır. Trafo bakımı teklifinde yalnızca ekipman üzerinde yapılacak işlemlerin yazması, işletme sorumluluğunun da üstlenildiğini göstermez.

Örneğin bir fabrikada trafo bakım ekibi belirlenen testleri tamamlayıp ölçüm raporu verebilir. İşletme sorumluluğu ise bu teknik bilgilerin işletme açısından değerlendirilmesini, açık eksiklerin bildirilmesini ve takip düzenini de içerir. Aynı firma iki hizmeti sunabilir; yine de görevler ve teslim edilecek çıktılar sözleşmede ayrı anlaşılmalıdır.

YG, OG ve orta gerilim işletme sorumluluğu arasında fark var mı?

YG yüksek gerilim, OG ise orta gerilim kısaltmasıdır. Orta gerilim tesisleri sahada ayrı bir teknik sınıflandırmayla anılsa da işletme sorumluluğu bakımından ilgili mevzuatın gerilim tanımı esas alınır. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği Madde 4, fazlar arasındaki etkin değeri 1.000 V üzerindeki gerilimi yüksek gerilim olarak tanımlar.

Bu nedenle OG işletme sorumlusu veya orta gerilim sorumlusu talebi, tesisin gerçek kapsamı uygunsa YG işletme sorumluluğu ihtiyacına karşılık gelebilir. Bunları sadece adları farklı olduğu için üç ayrı hizmet olarak düşünmek doğru olmaz. Gerilim kV ile, trafo gücü kVA ile belirtilir; bu iki değerin birbirinin yerine kullanılması kapsam değerlendirmesini yanlış yönlendirebilir.

İşletme sınırı nerede başlar, nerede biter?

EMO yönetmeliğindeki işletme tanımı, anma değeri 1 kV üzerindeki enerji alınan noktadan alçak gerilim ana şalterine kadar olan bölümleri kapsar; ana şalteri hariç tutar. Enerjili veya enerjisiz kısımlar bu tanım içinde yer alabilir. Bağlantı noktası ve ekipmanların kime ait olduğu görülmeden bir tesise ait bütün elektrik donanımının otomatik olarak aynı sözleşme içinde olduğu söylenemez.

Tek hat şeması, enerji girişini ve ekipmanların birbirine bağlantısını anlamaya yardımcı olur. Ortak trafo kullanımı, dağıtım kuruluşuna ait ekipman ve tüketicinin kendi tesisi ayrıca ayrılmalıdır. Uygulamada ilk sorulardan biri “kaç trafomuz var?” kadar “hangi bölüm bizim işletme sınırımızda?” sorusudur.

YG işletme sorumlusu kimdir?

İşletme sorumlusu, gerekli mühendislik ve EMO yetkilendirme koşullarını sağlayarak tanımlı tesiste teknik görev üstlenen kişidir. İşletmede çalışan mühendis ile dışarıdan serbest hizmet veren mühendisin koşulları aynı değildir. Kişinin yalnızca elektrik işlerinde deneyimli olması, YGTİS yetkisinin yerine geçmez. Yetki şartlarının ayrıntıları YGTİS belgesi rehberinde ele alınır.

Mühendis teknik görevi üstlenirken işverenin bakım yaptırma ve gerekli güvenlik imkanlarını sağlama yükümlülükleri devam eder. Bakım ekibi, işletme personeli ve işletme sorumlusu aynı rolü taşımaz. Bu ayrımın günlük işlere nasıl yansıdığını YG ve trafo işletme sorumlusunun görevleri yazısında inceleyebilirsiniz.

İşletme sorumluluğu bakım veya periyodik kontrol müdür?

Hayır. İşletme sorumluluğu teknik takip ve koordinasyonu; bakım belirlenmiş ekipman üzerindeki koruyucu veya düzeltici çalışmaları; periyodik kontrol ise ilgili düzenlemeler kapsamında yapılan muayene ve değerlendirmeyi ifade eder. Bir bakım veya kontrol raporu bulunması, işletme sorumluluğu görevlendirmesinin yerine geçmez. Aynı şekilde sorumlu mühendisle sözleşme yapılması da gerekli test ve bakımların fiilen tamamlandığını göstermez.

Örneğin raporda topraklama ölçümü yapılması önerilmişse bu, ölçüm sonucunun mevcut olduğu anlamına gelmez. İhtiyacın tespiti, işin planlanması, ölçümün yapılması ve sonucun değerlendirilmesi ayrı aşamalardır. Hizmet kapsamını okurken “takip edilecek iş” ile “bu bedelle uygulanacak iş” ifadelerini ayırmak gerekir.

Tesisinizde hangi hizmete ihtiyaç olduğunu nasıl anlarsınız?

Trafo sayısı ve gücü, gerilim seviyesi, enerji giriş noktası, tek hat şeması ve mevcut görevlendirme bilgileri başlangıç için yararlıdır. Zorunluluk değerlendirmesi için YG işletme sorumluluğu zorunlu mu rehberini; hizmet kapsamı, sözleşme ve kontrol formu için işletme sorumluluğu hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Bu kavram açıklaması, tesise özgü teknik değerlendirme veya elektriksel müdahale talimatı değildir.