İzolatörlerde Hangi Test ve Bakımlar Yapılır?

İzolatör bakımı; yüzey ve bağlantıların incelenmesini, kirlilik ve mekanik hasarın değerlendirilmesini, gerektiğinde uygun temizlik ve tamamlayıcı teşhisleri kapsar. Porselen, cam ve kompozit izolatörlerin kusurları aynı biçimde ortaya çıkmaz. Bu nedenle bütün ürünlere aynı test gerilimi, yıkama yöntemi, direnç sınırı veya değiştirme yaşı uygulanamaz.

İnceleme, yalnız elektriksel yalıtımı değil iletkeni veya ekipmanı taşıyan mekanik düzeni de ele alır. Önce malzeme, üretici ve tip, mesnet/askı/gergi gibi görev, gerilim bilgileri, metal donanım ve çevre koşulları tanımlanır. Temel ürün ayrımları izolatör türleri ve kullanım alanları yazısında açıklanmıştır.

Hasarın konumu ve ilerlemesi, izolatörün yük taşıyan bölgesiyle ilişkisi ve ürün talimatı önemlidir. Bir sır çizgisi ile yapısal çatlak; yüzeyde tebeşirlenme ile açığa çıkmış kompozit çekirdek aynı bulgu değildir. Buna karşılık küçük görünmesi bir kusurun önemsiz olduğunu göstermez. İç hasarın mutlaka önceden belirti vereceği de varsayılamaz.

Yüzey atlaması, yalıtkanın dışındaki hava ve yüzey çevresi boyunca oluşan boşalma yoluyla; delinme ise katı yalıtkanın içinden geçen elektriksel bozulmayla ilgilidir. Bir olayın izi, koruma ve işletme kayıtları ile ekipman incelemesi birlikte değerlendirilir. Atlamanın dışarıdan gerçekleşmesi, kalıcı hasar bırakmadığı anlamına gelmez.

Ark sonrası izolatörü temizlemek, iç delinmeyi, yapısal çatlağı, erozyonu veya bozulmuş bir arayüzü onarmaz. Yeniden kullanım kararı yalnız yüzeyin temiz görünmesine bağlanmaz. Olayın etkisi ve gerekli ek inceleme, ilgili ürün ve işletmeci kriteriyle belirlenir; bütün izolatörler için sabit bir atlama/delinme gerilimi oranı verilmez.

Tuz, toz, sanayi birikimleri ve diğer kirleticiler, ıslanma koşullarıyla birlikte yüzeyin elektriksel davranışını etkileyebilir. Kaçak akım, yüzeyde kuruma ve kuru bant oluşumu ile boşalma davranışı arasında ilişki bulunabilir. Ancak kuru bir gündeki görünüş, sis veya yağış altındaki davranışın doğrudan ölçümü değildir.

Kirlenmenin dağılımı, çevresel kaynaklar, yağmurla doğal temizlenmenin sınırları ve önceki olaylar bakım planına girer. Gerekli çalışmalarda eşdeğer tuz birikim yoğunluğu ve çözünmeyen birikim yoğunluğu gibi yöntemler kullanılabilir; örnekleme ve değerlendirme yöntemi tanımlanmalıdır. Bunlar tek bir genel saha eşik değeri veya bütün ürünlerde aynı aralıkla temizlik talimatı oluşturmaz.

Hidrofobiklik, yüzeyin suyla ıslanma davranışıdır. Özellikle silikon esaslı kompozit kılıflarda damlacık ve su filmi oluşumu, yüzey durumunun değerlendirilmesine katkı verebilir. Kullanılan yöntem, inceleme bölgesi, yüzeyin kirli veya temiz oluşu, koşullar ve gözlem zamanı kaydedilmelidir. Birbirinden farklı yöntemlerin sonuçları doğrudan aynı kabul ölçeği sayılmaz.

Yüzeyin iyi su itmesi; çekirdeğin, uç bağlantısının veya sızdırmazlığın sağlam olduğunu kanıtlamaz. Su iticiliğinin azalması da başka bulgular değerlendirilmeden tek başına bütün ürünler için otomatik değiştirme kararı değildir. Malzemeye bağlı geri kazanım davranışının her üründe ve her hasardan sonra gerçekleşeceği varsayılamaz. Bu değerlendirme, enerjili ekipmana su püskürtme izni vermez.

Termal inceleme yüzey sıcaklığı örüntülerini, UV görüntüleme uygun koşullarda boşalma etkinliğini, kaçak akım ölçümü ise tanımlanan ölçüm yolundaki elektriksel davranışı kaydeder. Bu yöntemler birbirini tamamlayabilir; hiçbiri bütün malzemelerde tüm kusurları gösteren tek başına bir sağlamlık testi değildir.

Termal sonuçlarda yük, ortam, rüzgâr, yüzeyin yayma özelliği, yansıma ve görüş açısı önemlidir. UV kaydında cihaz ayarı, uzaklık, geometri ve çevre koşulları korunur. Tek bir sıcaklık farkı veya foton sayısı bütün ürünler için ret sınırı yapılamaz. Korona görüntüsü olmaması, kaçak akımın veya başka bir kusurun bulunmadığını kanıtlamaz.

Benzer faz veya birimler karşılaştırılacaksa ürünün tipi ve göreviyle birlikte yük, çevre, gözlem geometrisi ve ölçüm ayarlarının karşılaştırılabilir olduğu doğrulanır. Farklılık tek başına arıza veya değiştirme kararı değildir.

Kaçak akım değerlendirmesinde nem ve kirlenme durumu, uygulanan gerilim, ölçüm düzeni, bant genişliği ve kaydedilen büyüklük belirtilir. Tepe değer, etkin değer ve darbe sayımı aynı ölçüm değildir. Sayacın hiç darbe kaydetmemesi, ölçüm eşiğinin altındaki akımın sıfır olduğu anlamına gelmez. Ziyaretler arası kıyaslamada koşulların farklılığı açıkça korunur.

Yalıtım direnci ölçümünün gerekliliği, test gerilimi, süresi ve bağlantı düzeni ürünün onaylı prosedüründen seçilir. Kir, nem, sıcaklık ve ölçüm yolu sonucu etkileyebilir. Yüksek bir direnç değeri bütün iç çatlakları, mekanik zayıflığı veya işletmedeki kirlenme dayanımını dışlamaz. Alçak gerilim tesisatındaki genel direnç sınırı bütün OG/YG izolatörlerine taşınamaz.

Tasarım, tip, numune, rutin ve teslimat kabul deneyleri farklı amaçlar taşır. Mekanik kırılma, delinme, porozite veya yapay kirletme gibi laboratuvar deneyleri, her saha bakımında kurulu ürüne uygulanacak bir liste değildir. Servisten alınmış örneğin laboratuvar sonucu da numune seçimi ve kapsamı belirtilmeden bütün hat veya parti için aynı sonuç sayılamaz.

Temizlik kararı birikimin niteliğine, ürünün ve kaplamanın durumuna, geçmiş bulgulara ve üretici/işletmeci talimatına dayanır. Her ziyaretin zorunlu bir adımı olarak uygulanmaz. Uygun olmayan kimyasal, aşındırıcı yöntem veya basınç; kılıfa, kaplamaya ve sızdırmazlık bölgelerine zarar verebilir. Kirin giderilmesiyle yapısal hasarın giderilmesi ayrı işlerdir.

Enerjili uzaktan gözlem ile elle temizlik, sıkma, sökme veya test bağlantısı kurma birbirinden ayrılır. Müdahale, yetkili personelin onaylı çalışma planı, gerekli izolasyon, gerilimsizlik doğrulaması ve topraklama tedbirleri içinde yürütülür. Bir ürünün basınçlı su deneyine dayanması, canlı yıkama yetkisi veya sahaya uygun nozul ve su özelliklerinin belirlenmesi değildir.

Metal donanım, başlık ve pimler, kilitleme elemanları, flanş ve destekler de incelenir. Korozyon, kesit kaybı, yer değiştirme ve anormal yük aktarımı izolatör gövdesinden ayrı kaydedilir. Bağlantı torku, halka yerleşimi veya mekanik uyum fotoğraftan seçilmez; bara hareketi ve destek yapısı gibi ilişkili unsurlar gerçek tasarımla değerlendirilir.

Yapısal çatlak, açığa çıkmış kompozit çekirdek, uç bağlantısında ayrılma veya yük taşıyan metal parçada ciddi bozulma gibi bulgular gecikmeden yetkili mühendislik değerlendirmesine alınır. Gerekli işletme tedbiri ve hizmete dönüş kararı, hasarın niteliği ve tesise özgü riskle belirlenir. İçerikten evrensel bir yüzde kırık, yaş, sıcaklık veya direnç oranı türetilemez.

Belirsiz bir bulguda yakın izleme, uygun ileri inceleme, servisten alınmış örnek analizi veya değiştirme seçenekleri gerekçeleriyle ayrılır. Yaş ve geçmiş arıza verileri önceliklendirmeye katkı sağlar; yalnız yaş bütün ürünler için otomatik emeklilik ölçütü değildir. Şüpheli birimin temizlenmiş olması veya başka bir testten geçmesi açık mekanik kusuru ortadan kaldırmaz.

• İzolatör kimliği, malzeme ve görev, konum, montaj ve ilgili doküman revizyonu.
• Olay veya bakım nedeni; inceleme tarihi, çevre ve işletme koşulları.
• Kusurun yeri, yaygınlığı, fotoğrafı ve önceki kayıtla karşılaştırma.
• Kullanılan yöntem, cihaz, ölçüm büyüklüğü, ayarlar ve değerlendirme kriteri.
• Temizlik veya müdahale öncesi bulgu ile sonrasındaki kontrolün ayrı kaydı.
• İncelenemeyen alanlar, açık şüpheler, öncelik ve takip/değiştirme gerekçesi.

Örneğin nemli gündeki kaçak akım kaydı ile kuru gündeki kaydı aynı koşuldaymış gibi kıyaslamamak gerekir. “Yüzey temizlendi; iç yapı ve mekanik artık dayanım denenmedi” ifadesi yapılan işi açıklar. Bu eğitim örneği gerçek müşteri ölçümü veya ekipmanın bütün testlerden geçtiği sonucu değildir.

TEDAŞ-MLZ/2017-067 kompozit silikon mesnet izolatörü şartnamesi (Ağustos 2017) ile TEİAŞ 2005-017.3 kompozit askı, gergi ve jumper izolatörü şartnamesi ürün ve tedarik deneylerini tanımlayan birincil örneklerdir. Bunların tasarım ömrü, garanti ve ürün deneyi hükümleri genel saha bakım periyodu veya canlı çalışma talimatı değildir. Kurulu ürünün bakım ve temizlik dokümanı ayrıca gereklidir.

Tesise özgü inceleme kapsamı için ürün etiketleri, yerleşim ve montaj fotoğrafları, üretici dokümanı, olay geçmişi ve önceki raporlar hazırlanabilir. Destek yapısı ve elektriksel görev birlikte ele alınacaksa yüksek gerilim tesisleri mühendislik ve danışmanlık kapsamında ihtiyaç belirlenebilir.